Αδέλφια
τα παιδιά του Εβαρίστο ντε Κίρικο
Μηλιές-Βόλος, 14-21 Σεπτέμβριος 2009
Μια ιδέα του:
Matteo Fraterno, Mαίρη Ζυγούρη,
Σπύρος Τσαλαπάτας, Μαρία Χατζηνικολάου.

Στα τέλη του 1800 ο αρχιμηχανικός Evaristo De Chirico ανέλαβε την κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής Βόλου –Μηλιών, για να ενώσει τον Παγασητικό Κόλπο με το Πήλιο, “….μια μικρή σιδηροδρομική γραμμή που θα συνέδεε το λιμάνι των Αργοναυτών με την πόλη της Θεσσαλίας.” (Alberto Savinio). Οι γραμμές, που απέχουν μεταξύ τους μόλις εβδομήντα εκατοστά, και οι γέφυρες, που διαπερνούν τις κοιλάδες, αποτελούν ακόμα και σήμερα ένα παράδειγμα αρμονικής συνύπαρξης με το φυσικό περιβάλλον, όπως και παράδειγμα αρχιτεκτονικής και μηχανικής ισορροπίας. Το τοπίο, οι γραμμές, η αρχιτεκτονική κάθε γέφυρας, οι μυρωδιές, τα αρώματα, οι ήχοι του βουνού, ο καπνός της ατμομηχανής και, κυρίως, εκείνο το αστείο τρενάκι που αναρριχάται στους πρόποδες του Πηλίου, υπήρξαν πηγή έμπνευσης για τα δυο αδέλφια που έζησαν εκεί την παιδική τους ηλικία. Το έργο τους μαρτυρεί τον θαυμασμό τους: ”….στην παιδική μας ηλικία είμαστε ίσως πιο κοντά στο μυστήριο της ζωής’’ (Alberto Savinio). Δεν ξέρουμε τι διηγούταν ο πατέρας στα παιδιά του, ξέρουμε όμως τι μας διηγήθηκαν στη συνέχεια τα αδέλφια με το έργο τους. Στόχος του έργου αυτού είναι να προκαλέσει ένα σκεπτικισμό σχετικά με την επίδραση που μερικοί τόποι ασκούν πάνω μας έτσι που τυπώνονται ανεξίτηλα στη μνήμη μας για όλη μας τη ζωή˙  τα αδέλφια De Chirico δεν αποχωρίσθηκαν ποτέ αυτό το τοπίο της παιδικής τους ηλικίας και έτσι ακριβώς το αποτυπώνουν στην κατασκευή της σιδηροδρομικής γραμμής. Ακόμα και σήμερα, διασχίζοντας με τα πόδια την διαδρομή, σου έρχονται εικόνες από τη ζωγραφική του Giorgio: φτάνει να ακολουθήσεις την παραμυθένια του έμπνευση, και τότε τα έργα, τα σχέδιά και οι αλλαγές των γραμμών μεταμορφώνονται στη φαντασία σου σε παρτιτούρες μιας μουσικής όπου η μελωδία είναι μια οκτάβα πιο πάνω. Ίσως στην ιστορία των καλλιτεχνικών ζευγαριών ανάμεσα σε αδέλφια οι De Chirico  να αντιπροσωπεύουν μια τέλεια απόδειξη αλήθειας μεταξύ μύθου και πραγματικότητας.

Μία πολυδραστική πρωτοβουλία δέκα ελλήνων και δέκα ιταλών ερευνητών θα ανιχνεύσει μία πειραματική πρακτική, το πηλιορείτικο τοπίο κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής Μηλιές-Βόλος, η οποία κατασκευάστηκε από τον μηχανικό Εβαρίστο ντε Κίρικο την περίοδο 1892-1903. Η ομάδα θα περιπλανηθεί στον ποιητικό και μεταφυσικό κόσμο του Αλμπέρτο Σαβίνιο και του Τζιόρτζιο ντε Κίρικο, αναζητώντας στο τοπίο της παιδικής ηλικίας των δύο αδελφών το κλειδί μιας πιθανής, πολυεδρικής και δημιουργικής ερμηνείας του αινίγματος.

Ένα project:
Ilmotorediricerca, Italia;
Μέλη της Ομάδας Φιλοπάππου, Eλλάδα.

Συμμετέχουν οι:
Nico Angiuli, Αντώνης Βολανάκης , Roberto De Orco, Matteo Fraterno, Ζωή Γιαμπουλντάκη, Nάντια Καλαρά, Martin Kaltner, Πέτρος Λεκαπινός, Νίκος Παπαδόπουλος, Maurizio Papagni, Τερέζα Παπαμιχάλη, Nικος  Ποδιας, Maria Anna Quaranta, Silvestro Sentiero, Σπύρος Τσαλαπάτας, Μαρία Χατζηνικολάου, Mαίρη Ζυγούρη.

Με τη Χορηγία:
Principi Attivi – Regione Puglia;
Δήμος Μηλεών;
Δήμος Αρτέμιδος ;
Δήμος Αγριάς.

Ίδρυμα Isa e Giorgio de Chirico, Roma;
Αρχείο του  Κώστα Ανδρουλιδάκη, Aθήνα;
Αρχείο του Andrea Di Mario, Roma;
«Βικτώρια», Bed & Breakfast, Νταμούχαρη;
Έλληνο- Ιταλικός Σύλλογος «Amici d’ Italia»;
Σύλλογος «Οι Φίλοι του Τρένου του  Βόλου».

Διεύθυνση οργάνωσης:
Δημήτριος Κούτσος ;
Βέρα Βασαρδάνη.

Audiovisual documentation:
ilmotorediricerca.

Translation:
Σοφήα Ζυγούρη.

Fratelli
i figli di Evaristo de Chirico
Milies-Volos (Grecia) dal 14 al 21 Settembre 2009

Da un’idea di:
Maria Chatzinikolaou, Matteo Fraterno,
Spyros Tsalapatas, Mary Zygouri
Alla fine dell’Ottocento l’ingegnere Evaristo de Chirico fu incaricato di costruire la ferrovia Milies-Volos per unire il golfo di Pagasitikos con il monte Pilio, “…una piccola ferrovia a scartamento ridotto che allacciava quel porto argonautico con l’interno della Tessaglia.” (A. Savinio “Tragedia dell’infanzia”).

I binari, distanti tra loro meno di settanta centimetri e i ponti, che collegano alcune valli, sono ancora oggi un esempio di equilibrio ambientale, architettonico e ingegneristico di grande armonia. Il paesaggio, i binari, l’architettura dei ponti, gli odori, i profumi, i suoni della valle, il fumo della locomotiva e quel buffo treno che si arrampica sulle montagne del Pilio sono state fonti di ispirazione per i due fratelli. La loro opera è la testimonianza di
questa contemplazione. “Negli anni dell’infanzia noi siamo forse più vicini al misterioso passato della vita” (A. Savinio, Tragedia dell’infanzia): non sappiamo cosa raccontava il padre ai figli, ma sappiamo cosa hanno raccontato in seguito i fratelli con la loro opera. Il lavoro vuole essere una riflessione sulla contaminazione che alcuni luoghi ispirano e restano indelebili nella memoria per tutta la vita; i fratelli de Chirico non si sono mai staccati dal loro paesaggio infantile, appunto la costruzione della ferrovia. Oggi, percorrendo a piedi il tracciato, si è rimandati alla pittura di Giorgio: solo seguendo un istinto fiabesco, si associano i disegni, i progetti e gli scambi dei binari a delle partiture fantastiche di musica la cui melodia è di un ottavo in più. Forse nella storia dei fratelli artisti, i de Chirico rappresentano una testimonianza perfetta tra mito ed antimito.

Un dispositivo multidisciplinare formato da artisti greci ed italiani ha esplorato attraverso una pratica sperimentale, il paesaggio del Monte Pilio lungo la tratta ferroviaria. Il gruppo si è avventurato nel mondo poetico e metafisico di Alberto Savinio e Giorgio de Chirico cercando nel paesaggio
dell’infanzia dei due fratelli, la chiave per una possibile, sfaccettata e creativa interpretazione dell’enigma.

Un progetto:
ilmotorediricerca, Italia;
Omada Filopappou, Grecia.

Gli artisti a vario titolo:
Nico Angiuli, Maria Chatzinikolaou, Roberto Dell’Orco, Matteo Fraterno, Zoe Giabouldaki, Petros Lekapinos, Nadia Kalara, Martin Kaltner, Nikos Papadopoulos, Maurizio Papagni, Tereza Papamichali, Nikos Podias, Maria Anna Quaranta, Silvestro Sentiero, Spyros Tsalapatas, Adonis Volanakis, Mary Zygouri.

Hanno contribuito alla realizzazione del progetto:
Principi Attivi – Regione Puglia Italia
Comune di Milies, Tessaglia, Grecia;
Comune di Agrià, Tessaglia, Grecia;
Comune di Artemidos, Tessaglia, Grecia.

Fondazione Giorgio e Isa de Chirico – Roma, Italia;
Archivio Kostas Androulidakis, Atene;
Archivio Andrea Di Mario, Roma;
Gli amici del treno del Pilio – Volos, Grecia;
Associazione Amici d’Italia – Volos, Grecia;
Viktoria Bed & Breakfast – Damouhari, Grecia.

Coordinamento all’organizzazione sul territorio:
Dimitris Koutsos;
Vera Vassardani.

Documentazione audiovisiva a cura de:
Ilmotorediricerca

Traduzioni
Sofia Zygouri